Uniwersytet jako zwierciadło kultury - relacja

Uniwersytet jako zwierciadło kultury – relacja z wykładu „Uniwersytet XXI wieku”

Spotkanie inaugurujące działalność Collegium Wratislaviense odbyło się w sali Wrocławskiego Centrum Akademickiego. To wyjątkowe na skalę krajową miejsce zgromadziło na wykładzie zatytułowanym „Uniwersytet XXI wieku”środowiska akademickie, wykładowców, rektorów, studentów, a także przedstawicieli biznesu i wolnych zawodów. Wykład wygłosili  prof. Tadeusz Luty (doradca Prezydenta Wrocławia ds. współpracy z uczelniami wyższymi, członek zarządu European University Association, honorowy przewodniczący Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich) oraz dr Czesław Bielecki (architekt, publicysta i polityk, działacz opozycji w PRL).

Słowa wstępne wygłosili Maciej Litwin, Piotr Czekierda i Piotr Kolbusz. Maciej Litwin, dyrektor Wrocławskiego Centrum Akademickiego, podkreślił konieczność współpracy międzyuczelnianej oraz wyraził przekonanie, że o sile uniwersytetu może stanowić tutoring – indywidualna praca mistrza z uczniem. Wątek ten w trakcie spotkania pojawiał się również w wypowiedziach pozostałych uczestników.

Piotr Czekierda, prezes zarządu Collegium Wratislaviense, przedstawiając firmę zwrócił uwagę na jej nazwę, której pierwszy człon ma symbolizować wspólnotę aktywnych osób, które chcą się doskonalić, a drugi – wrocławską otwartość i nawiązanie do najlepszych tradycji edukacyjnych i kulturalnych tego miasta. Misją Collegium jest pomoc i wsparcie dla wymagających osób ze środowisk akademickich i biznesowych, którechcą dalej się rozwijać. Inspiruje się ono zarówno wzorcami polskimi, w szczególności Collegium Nobilium, które kształciło elity mające następnie reformować państwo, jak i anglosaskimi uczelniami, Oksfordem i Cambridge, które stosują w swojej pracy metodę tutorską oraz aktywnie uczestniczą w kształceniu elit gospodarczych, naukowych, społecznych i politycznych.

Piotr Kolbusz, inwestor finansowy i doradca strategiczny Collegium Wratislaviense, odpowiadając na pytanie, dlaczego Collegium jest przedsiębiorstwem prywatnym, zwrócił uwagę na autonomię i wolność w działaniach, a także na kwestię odpowiedzialności za sukcesy i porażki. Dobre przedsiębiorstwa i odpowiedzialni przedsiębiorcy są potrzebni Wrocławiowi, Polsce i Europie – podsumował.

„Uniwersytet jest zwierciadłem kultury” – tą metaforyczną definicją autorstwa Jana Pawła II rozpoczął swój wykład prof. Tadeusz Luty. To, co jego zdaniem jest uniwersalne w idei uniwersytetu, to wielokulturowa wspólnota mistrzów i uczniów. Wspólnotę tę należy jednak rozumieć szeroko: mistrzami są wszyscy ci, którzy wiedzę tworzą, którzy szukają prawdy i ją odkrywają, a uczniami są nie tylko studenci, ale wszyscy ci, którzy z wiedzy korzystają. W tej wypowiedzi prof. Lutego można dostrzec przekonanie o głębokim sensie misji uniwersytetu, którą jest służba społeczeństwu. 

Drogą, którą uniwersytet XXI wieku powinien podążać, jest według prof. Lutego „demokratyzacja u podstaw i elitarność na szczycie”. Korzystać z dobrodziejstw nauki może bowiem każdy, ale tworzyć mogą ją jedynie nieliczni. Dlatego uniwersytet przyszłości powinien dołożyć wszelkich starań, by wyszukiwać najlepszych i w oparciu o relację mistrz-uczeń zapewnić im wszelką możliwą pomoc dydaktyczną. Właściwie rozumiana autonomia i elastyczność uczelni stanowią o jej sukcesie. Z kolei błędnie rozumiana demokratyzacja i egalitaryzacja uniwersytetu nie pozwalająca wyróżniać najlepszych studentów jest najprostszą drogą do kryzysu tej instytucji.

Dr Czesław Bielecki mówiąc o uniwersytecie przyjął punkt widzenia praktyka. Powołując się na słowa prof. Zbigniewa Pełczyńskiego stwierdził, że w praktyce życiowej, pracy i nauce najważniejszy jest charakter, w drugiej kolejności – umiejętności, a najmniej istotne są tytuły i wiedza. Tymczasem dopóki na polskim uniwersytecie ta hierarchia będzie odwrócona tak, jak jest to obecnie, uczelnie nigdy nie będą kształcić zaradnych, twórczych, skutecznych i mądrych absolwentów. Jako wzór do naśladowania w tym aspekcie dr Bielecki podał uniwersytety anglosaskie.

Polska, zdaniem dr Bieleckiego, powinna inwestować głównie w kapitał ludzki. Należy kłaść nacisk na poszukiwanie i wykorzystywanie talentów, bo tylko w otoczeniu ludzi lepszych od siebie można się rozwijać. Zmiany, zarówno na uniwersytecie, w państwie, jak i w każdej innej instytucji, powinny być przemyślanie i konkretne, a ich uczestnicy powinni znać swoją rolę i być za nią odpowiedzialni.

W dyskusji, która odbyła się po wykładzie, poruszono między innymi kwestię zależności istnienia elit od edukacji uniwersyteckiej. Prof. Teresa Szostek wyraziła pogląd, że dużą rolę w wyłanianiu i kształceniu elit odgrywają projekty opierające się na indywidualnym toku nauczania, wskazując na przykład założonych przez prof. Jerzego Axera Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych. Z kolei prof. Jan Waszkiewicz zakwestionował konieczność kształcenia elit na uniwersytecie. O elitarności świadczy bowiem etos, formacja i odpowiedzialność, jaką się bierze za wspólnotę, a tego można się nauczyć w szkołach niższego szczebla, harcerstwie, czy innych miejscach poza uniwersytetem. Dr Adolf Juzwenko patrząc z punktu widzenia praktyka uznał, że absolwenci studiów wyższych oraz wszystkie osoby, które decydują się brać więcej odpowiedzialności powinny cechować się decyzyjnością. Cechę tę rozumiał jako umiejętność podejmowania szybkich i trafnych decyzji. Dlatego uniwersytet powinien uczyć również skuteczności w działaniu. Prof. Luty opowiedział się za zróżnicowaniem misji uczelni wyższych – powinny się one specjalizować w różnych dziedzinach, wśród których wymienił kształcenie elit i przygotowywanie do zawodu.

Inną kwestią poruszaną przez gości był impuls do zmian w szkolnictwie wyższym. Prof. Roman Duda wyraził sceptycyzm co do reformatorskich zdolności środowiska akademickiego. Jego zdaniem potrzebna jest inspiracja i siła z zewnątrz, która pozwoli na wprowadzenie zmian pozwalających polskim uniwersytetom konkurować z uczelniami na tzw. „liście szanghajskiej”. Prof. Piotr Wrzecionarz dostrzegł szansę na zmianę w kadrze młodych naukowców. Przestrzegał jednak, by nie odwzorowywali oni kariery swych mistrzów, obecnych rektorów i dziekanów, tylko szukali własnych dróg rozwoju i innowacyjnych sposobów na poprawienie sytuacji w szkolnictwie wyższym.

Wizję uniwersytetu XXI wieku, jaka wyłoniła się w trakcie wykładu i dyskusji, charakteryzowało istnienie relacji mistrz – uczeń, elastyczny program studiów, inter- i transdyscyplinarność, wyszukiwanie talentów, kształcenie elit, przekazywanie wiedzy i kształtowanie charakteru, służba społeczeństwu oraz otwartość na świat.  

Galeria z wykładu "Uniwersytet XXI wieku"

Relację przygotował: Bartosz Fingas

Zdjęcia z wykładu: Janusz Lewicki